NU, NJ, NUP i N — różnice w łożyskach walcowych
Updated: 2026-11-12
In short
NU i N nie przenoszą siły osiowej i pozwalają wałowi się przesuwać, NJ ustala wał w jednym kierunku, a NUP i NJ + HJ — w obu. Wymiary i nośność są te same.
Czym różnią się łożyska walcowe NU, NJ, NUP i N?
Litery przed numerem łożyska walcowego mówią, które pierścienie mają obrzeża (stałe kołnierze prowadzące wałeczki), a więc czy łożysko może ustalać wał osiowo. Wymiary d × D × B i nośność są dla danego numeru takie same — różni się tylko funkcja w ułożyskowaniu. Opis według katalogów SKF i Schaeffler (FAG):
| Wykonanie | Pierścień zewnętrzny | Pierścień wewnętrzny | Siła osiowa | Rola w ułożyskowaniu |
|---|---|---|---|---|
| NU | 2 obrzeża | bez obrzeży | nie przenosi | swobodne (pływające) |
| N | bez obrzeży | 2 obrzeża | nie przenosi | swobodne (pływające) |
| NJ | 2 obrzeża | 1 obrzeże | w jednym kierunku | częściowo ustalające |
| NUP | 2 obrzeża | 1 obrzeże + luźny pierścień oporowy | w obu kierunkach | ustalające |
| NJ + HJ | 2 obrzeża | 1 obrzeże + pierścień kątowy HJ | w obu kierunkach | ustalające |
| NU + HJ | 2 obrzeża | pierścień kątowy HJ z jednej strony | w jednym kierunku | częściowo ustalające |
W skrócie: NU i N pozwalają wałowi przesuwać się względem oprawy w obu kierunkach, NJ trzyma wał z jednej strony, a NUP i NJ + HJ — z obu stron.
Kiedy wybrać łożysko NU albo N?
Łożysko walcowe NU albo N wybiera się na stronę swobodną wału, czyli tam, gdzie wał musi się swobodnie wydłużać przy nagrzewaniu. Przesuw odbywa się wewnątrz łożyska — wałeczki przesuwają się po pierścieniu bez obrzeży — więc oba pierścienie można osadzić ciasno: wewnętrzny na wale, zewnętrzny w oprawie. To główna przewaga nad łożyskiem kulkowym na stronie swobodnej, które musi przesuwać się w oprawie.
Typowy przykład z katalogu SKF dla silników elektrycznych: po stronie napędu (koło pasowe, przekładnia) pracuje łożysko walcowe NU jako swobodne, a po drugiej stronie łożysko kulkowe zwykłe jako ustalające.
Przesuw nie jest nieograniczony. Katalog Schaeffler podaje dla każdego łożyska dopuszczalne przesunięcie osiowe s od położenia środkowego:
| Łożysko FAG | d × D × B, mm | Przesuw s, mm |
|---|---|---|
| NU208-E-TVP2 | 40 × 80 × 18 | 1 |
| N208-E-TVP2 | 40 × 80 × 18 | 1 |
| NU2208-E-TVP2 | 40 × 80 × 23 | 1,5 |
| NU308-E-TVP2 | 40 × 90 × 23 | 1,3 |
| N308-E-TVP2 | 40 × 90 × 23 | 1,2 |
Jeśli wydłużenie cieplne wału jest większe niż s, wałeczki zaczną naciskać na obrzeże i łożysko przejmie siłę osiową, do której nie jest przeznaczone.
Różnica między NU a N jest konstrukcyjna: w NU 208 obrzeża ma pierścień zewnętrzny i to on zostaje w oprawie razem z wałeczkami i koszykiem, a w N 208 obrzeża ma pierścień wewnętrzny. Wybór zależy od tego, który pierścień wygodniej montować osobno. W naszym katalogu wykonań NU jest wyraźnie więcej (ok. 2,4 tys. kart wobec ok. 480 kart N), więc NU łatwiej dostać w różnych markach.
Do czego służy łożysko NJ?
Łożysko walcowe NJ ma dwa obrzeża na pierścieniu zewnętrznym i jedno na wewnętrznym, dlatego oprócz dużej siły promieniowej przenosi siłę osiową w jednym kierunku i prowadzi wał z jednej strony. W przeciwnym kierunku działa jak łożysko swobodne — dla NJ 208 (FAG NJ208-E-TVP2) katalog Schaeffler podaje przesuw s = 1 mm w jedną stronę.
Łożyska NJ stosuje się parami w tzw. ułożyskowaniu krzyżowym: dwa łożyska NJ ustawione obrzeżami w przeciwne strony, każde trzyma wał w jednym kierunku. Wymaga to niewielkiego luzu osiowego w złożeniu, żeby wał nie został ściśnięty przy nagrzaniu.
Czym różni się NUP od NJ z pierścieniem HJ?
Oba rozwiązania są łożyskami ustalającymi — trzymają wał osiowo w obu kierunkach. Różnią się tym, skąd bierze się drugie obrzeże na pierścieniu wewnętrznym:
- NUP — pierścień wewnętrzny ma jedno stałe obrzeże, a z drugiej strony zakłada się luźny pierścień oporowy dostarczany razem z łożyskiem, np. NUP 208.
- NJ + HJ — łożysko NJ uzupełnia się pierścieniem kątowym (w kształcie litery L) HJ, np. NJ208-E + HJ208-E. Katalog Schaeffler zaznacza, że łożysko i pierścień HJ zamawia się osobno; pierścień HJ208-E waży 0,049 kg.
Według katalogu Schaeffler pierścień kątowy HJ jest korzystny przy dużych obciążeniach, gdy powierzchnia osadzenia pierścienia wewnętrznego łożyska NUP z luźnym pierścieniem oporowym jest za mała, a w niektórych maszynach ułatwia też montaż i demontaż.
Pierścień HJ można założyć także do łożyska NU — powstaje wtedy zestaw częściowo ustalający (trzyma wał z jednej strony, jak NJ). Nie wolno zakładać do łożyska NU dwóch pierścieni HJ (po jednym z każdej strony) — katalog Schaeffler ostrzega przed ryzykiem zakleszczenia.
Czy NU, NJ i NUP o tym samym numerze mają tę samą nośność?
Tak — w katalogu SKF łożyska NU, NJ, NUP i N o tym samym numerze mają te same wymiary i te same nośności, różnią się tylko masą. Przykład z tabeli SKF dla łożysk z koszykiem mosiężnym (wykonanie ECM):
| Łożysko SKF | d × D × B, mm | C, kN | C0, kN | Masa, kg |
|---|---|---|---|---|
| NU 320 ECM | 100 × 215 × 47 | 450 | 440 | 7,45 |
| NJ 320 ECM | 100 × 215 × 47 | 450 | 440 | 7,65 |
| NUP 320 ECM | 100 × 215 × 47 | 450 | 440 | 7,85 |
| N 320 ECM | 100 × 215 × 47 | 450 | 440 | 7,5 |
| NU 220 ECM | 100 × 180 × 34 | 285 | 305 | 3,4 |
| NJ 220 ECM | 100 × 180 × 34 | 285 | 305 | 3,5 |
| NUP 220 ECM | 100 × 180 × 34 | 285 | 305 | 3,6 |
Dlatego przy wyborze między NU, NJ i NUP nie liczy się nośność, tylko to, czy w danym miejscu wał ma być ustalony, czy swobodny. Wszystkie cztery wykonania rozmiaru 320 mamy w katalogu: NU 320, NJ 320, NUP 320 i N 320.
Ile siły osiowej przeniesie łożysko NJ albo NUP, zależy od prędkości, smarowania, temperatury i tego, czy siła działa stale, czy chwilowo — producenci liczą to osobnym wzorem w katalogu. Nie przyjmuj „na oko” stałego procentu obciążenia promieniowego.
Czy można zamienić NU na NJ albo odwrotnie?
Wymiarowo tak — NU 208, NJ 208 i NUP 208 mają te same wymiary 40 × 80 × 18 mm i zmieszczą się w tym samym gnieździe. Funkcjonalnie to jednak zmiana konstrukcji maszyny:
- NJ zamiast NU na stronie swobodnej zablokuje wydłużanie się wału w jednym kierunku. Po nagrzaniu łożysko dostanie siłę osiową, której konstruktor nie przewidział — skutkiem bywa przegrzewanie i szybkie zużycie obrzeży.
- NU zamiast NJ albo NUP na stronie ustalającej usunie ustalenie osiowe — wał (i np. koło zębate) zacznie się przesuwać.
- NUP zamiast NJ + HJ i odwrotnie — oba są ustalające, ale różnią się szerokością części osadzanych na wale; sprawdź miejsce na wale i tuleje dystansowe.
Zasada praktyczna: przy wymianie zamawiaj to samo wykonanie (NU, NJ, NUP, N), które było w maszynie. Może się zmienić marka, koszyk czy luz, ale nie litery przed numerem.
Jak czytać pozostałą część oznaczenia?
Cyfry po literach to seria wymiarowa i kod otworu, jak w innych łożyskach: w NU 2208 „22” to seria, „08” × 5 = otwór 40 mm (NU 208 ma szerokość 18 mm, NU 2208 — 23 mm, przy tym samym otworze i średnicy zewnętrznej 80 mm). Szczegóły w poradniku jak czytać oznaczenia łożysk.
Przyrostki opisują konstrukcję wewnętrzną i koszyk: SKF EC i FAG E to wykonania o zwiększonej nośności, a litery P, J, M, ML (SKF) albo TVP2, M1 (FAG) to materiał koszyka — opisujemy je w poradniku koszyk łożyska: J, M, TN9, TVP, ECP. Koszyk TVP2 według Schaeffler to poliamid PA66 z włóknem szklanym do +120 °C; M1 to koszyk mosiężny prowadzony na wałeczkach. Litery C3, C4 to luz promieniowy większy od normalnego — zob. luz C3 w łożyskach.
Spotkasz też rzadsze wykonania: NF (NTN: jedno obrzeże na pierścieniu zewnętrznym, dwa na wewnętrznym — siła osiowa w jednym kierunku) i łożyska dwurzędowe NN.
Gdzie sprawdzić konkretny symbol?
Wszystkie wykonania znajdziesz w kategorii łożyska walcowe (ok. 2,4 tys. kart NU, 1,9 tys. NJ, 750 NUP i 480 N — stan 12.11.2026), a pełną listę symboli w indeksie symboli łożysk walcowych. Na stronie symbolu, np. NJ 313, widać wszystkie marki tego samego numeru z cenami netto.
Jeśli masz listę łożysk z kilku maszyn, wyślij ją przez wycenę listy albo formularz zapytania — Castomer sp. z o.o. odpowie ofertą na każdą pozycję, z uwzględnieniem wykonania NU, NJ, NUP lub N.
FAQ
- Czym różni się łożysko NU od NJ?
- Łożysko walcowe NU ma obrzeża tylko na pierścieniu zewnętrznym, więc nie przenosi siły osiowej i pozwala wałowi przesuwać się w obu kierunkach (łożysko swobodne). NJ ma dodatkowo jedno obrzeże na pierścieniu wewnętrznym, więc przenosi siłę osiową w jednym kierunku i ustala wał z jednej strony. Wymiary i nośność NU i NJ o tym samym numerze (np. NU 208 i NJ 208) są takie same.
- Co oznacza NUP w łożysku walcowym?
- NUP to łożysko walcowe ustalające: pierścień zewnętrzny ma dwa obrzeża, a pierścień wewnętrzny jedno stałe obrzeże i luźny pierścień oporowy z drugiej strony. Dzięki temu łożysko NUP przenosi siły osiowe w obu kierunkach i trzyma wał osiowo z obu stron. Taką samą funkcję ma łożysko NJ z pierścieniem kątowym HJ.
- Co to jest pierścień HJ do łożyska walcowego?
- HJ to pierścień kątowy (w przekroju w kształcie litery L), który zakłada się obok pierścienia wewnętrznego łożyska walcowego. Łożysko NJ z pierścieniem HJ staje się łożyskiem ustalającym w obu kierunkach, a NU z jednym pierścieniem HJ — ustalającym w jednym kierunku. Pierścień HJ zamawia się osobno (np. HJ208-E do NJ208-E); do łożyska NU nie wolno zakładać dwóch pierścieni HJ.
- Czy NU 208 i NJ 208 mają takie same wymiary?
- Tak. NU 208, NJ 208, NUP 208 i N 208 mają wymiary 40 × 80 × 18 mm, a według katalogu SKF ta sama wielkość ma też tę samą nośność we wszystkich wykonaniach. Różni się tylko układ obrzeży, czyli to, czy łożysko ustala wał osiowo. Przy wymianie zamawiaj to samo wykonanie, które było w maszynie.
- Które łożysko walcowe przenosi siłę osiową?
- Siłę osiową w jednym kierunku przenoszą łożyska walcowe NJ, NF oraz NU z jednym pierścieniem HJ, a w obu kierunkach — NUP oraz NJ z pierścieniem HJ. Łożyska NU i N nie przenoszą siły osiowej. Dopuszczalną wartość siły osiowej producent wylicza w katalogu w zależności od prędkości, smarowania i temperatury.
Sources
- SKF „Cylindrical roller bearings for large electric motors”, PUB BU/P2 14960 EN (SKF Group, 2015) — wykonania NU, N, NJ, NUP; tabela nośności i mas d = 100–170 mm
- Schaeffler HR 1 „Rolling Bearings” (Schaeffler KG, 2006) — łożyska walcowe z koszykiem: łożyska swobodne, częściowo ustalające i ustalające, pierścienie kątowe HJ, przesuw osiowy s, koszyki TVP2 i M1, s. 360–363 i tabele wymiarów
- NTN Bearing Wizard — „The cylindrical roller bearing” (wykonania N, NU, NJ, NF, NUP, NH)
- Baza produktów Castomer — liczba kart NU, NJ, NUP, N i wymiary, stan 12.11.2026
- Jak czytać oznaczenia łożysk tocznych
- Uszczelnienia łożysk: 2RS, 2Z czy otwarte?
- Luz promieniowy łożyska: CN, C3, C4 – co oznaczają?
- Tabela oznaczeń producentów łożysk (SKF, FAG, NSK, NTN, KOYO)
- Koszyk łożyska: co znaczą J, M, MA, TN9, TVP i ECP
- Jak zmierzyć łożysko i znaleźć zamiennik bez oznaczeń
- Rodzaje łożysk tocznych – przegląd i zastosowania
- Jak sprawdzić, czy łożysko jest oryginalne
