Castomer

Tuleje wciągane H i wciskane AH: dobór i montaż

Aktualizacja: 2026-11-19

W skrócie

Tuleja wciągana H mocuje łożysko z otworem stożkowym na gładkim wale nakrętką KM, a wciskana AH wchodzi pod łożysko oparte o odsadzenie wału.

Czym różni się tuleja wciągana H od tulei wciskanej AH?

Tuleja wciągana H i tuleja wciskana AH robią to samo: osadzają łożysko z otworem stożkowym (litera K w oznaczeniu, np. 22216 K) na zwykłym, walcowym wale. Różnią się tym, od której strony działa siła i o co opiera się łożysko. Opis według katalogu Schaeffler HR 1 (s. 1452–1457):

CechaTuleja wciągana HTuleja wciskana AH / AHX
Jak pracujełożysko nasuwa się na tuleję i dociąga nakrętkątuleję wciska się między wał a łożysko
O co opiera się łożyskonie potrzebuje oparcia — może stać w dowolnym miejscu gładkiego wałuopiera się o odsadzenie wału albo pierścień dystansowy
W komplecietuleja + nakrętka KM + podkładka MB (duże rozmiary: nakrętka HM + zabezpieczenie MS)sama tuleja, nakrętki i zabezpieczenia nie ma w dostawie
Gwintna tulei, po stronie łożyskana tulei, do nakrętki demontażowej
Demontażodkręcić nakrętkę i zbić łożysko z tuleiwyciągnąć tuleję nakrętką wkręcaną na jej gwint
Stożek1:12 (serie H240 i H241 — 1:30)1:12 (serie AH240 i AH241 — 1:30)
NormaDIN 5415 / ISO 2982-1DIN 5416 / ISO 2982-1

W praktyce: H stosuje się wszędzie tam, gdzie wał jest gładki i łożysko trzeba ustawić w dowolnym miejscu (oprawy stojące, przenośniki, wentylatory), a AH — tam, gdzie wał ma odsadzenie, a łożysko jest duże i ciężko je potem zdjąć. Wszystkie rodzaje tulei, nakrętek i podkładek są w kategorii tuleje wciągane i wciskane.

Jak odczytać oznaczenie tulei H316 albo AH316?

Ostatnie dwie cyfry oznaczenia tulei to kod otworu łożyska, a nie średnica wału. H316 i AH316 pasują do łożyska o otworze 80 mm (kod 16 × 5), ale wał pod każdą z nich jest inny. Cyfry przed kodem (2, 3, 23, 31, 32…) wynikają z serii łożyska, czyli z jego szerokości. Przykłady z tabel Schaeffler HR 1 (s. 1458–1495):

TulejaOtwór łożyska dWał d1NakrętkaPodkładka / zabezpieczenie
H30840 mm35 mmKM8MB8
H31680 mm70 mmKM16MB16
H231680 mm70 mmKM16MB16
H3160300 mm280 mmHM3160MS3160
AH30840 mm35 mm——
AH31680 mm75 mm——
AHX2320100 mm95 mm——
AH24132160 mm150 mm——

Najważniejsza pułapka: pod to samo łożysko tuleja wciskana ma większy wał niż wciągana. Łożysko 22216 K na wale 70 mm siada na tulei H316, a na wale 75 mm — na tulei AH316. Różnica wału między tuleją a łożyskiem też nie jest stała: w tulejach H wynosi 5 mm w małych rozmiarach (H308: 35/40 mm), 10 mm w średnich (H316: 70/80 mm) i 20 mm w dużych (H3160: 280/300 mm). Dlatego tuleję dobiera się zawsze z tabeli albo po oznaczeniu łożyska, a nie przez odjęcie „stałej” liczby od otworu.

Jaka tuleja pasuje do mojego łożyska?

Tuleję wybiera się po dwóch rzeczach: oznaczeniu łożyska (rodzaj, seria, kod otworu) i średnicy wału. Pary łożysko–tuleja podane przez Schaeffler w HR 1 (tabele łożysk kulkowych wahliwych i baryłkowych):

ŁożyskoTuleja wciągana HTuleja wciskana AH
2216 K (kulkowe wahliwe)H316 (wał 70 mm)—
22216 K (baryłkowe)H316 (wał 70 mm)AH316 (wał 75 mm)
21316 K (baryłkowe)H316 (wał 70 mm)AH316 (wał 75 mm)
22316 K (baryłkowe)H2316 (wał 70 mm)—
22320 K (baryłkowe)H2320 (wał 90 mm)AHX2320 (wał 95 mm)
23160 K (baryłkowe)H3160 (wał 280 mm)AH3160G (wał 280 mm)
24132 K30 (baryłkowe, stożek 1:30)—AH24132 (wał 150 mm)

Kreska oznacza, że katalog HR 1 nie podaje tej pary. Zwróć uwagę na dwa szczegóły. Łożysko szersze (22316 zamiast 22216) potrzebuje dłuższej tulei (H2316 zamiast H316), choć otwór i wał są te same. Łożysko z przyrostkiem K30 ma stożek 1:30 i nie pasuje do tulei 1:12. Więcej o literach w oznaczeniach łożysk w poradniku jak czytać oznaczenia łożysk. Łożyska z otworem stożkowym do tulei znajdziesz też w kategorii łożyska kulkowe wahliwe.

Jak mocno dociągnąć łożysko na tulei?

Łożysko na tulei dociąga się nie momentem nakrętki, tylko do określonego zmniejszenia luzu promieniowego albo przesunięcia osiowego. Pierścień wewnętrzny rozszerza się na stożku i luz maleje — za mało: łożysko obraca się na tulei; za dużo: łożysko pracuje bez luzu, grzeje się i szybko niszczy. Wartości dla łożysk baryłkowych ze stożkiem 1:12 według Schaeffler HR 1 (s. 583):

Otwór d [mm]Zmniejszenie luzu [mm]Przesuw na tulei [mm]Przesuw na stożku wału [mm]Najmniejszy luz po montażu CN / C3 / C4 [mm]
30–400,020–0,0250,35–0,450,35–0,400,015 / 0,025 / 0,040
40–500,025–0,0300,45–0,500,40–0,450,020 / 0,030 / 0,050
50–650,030–0,0400,50–0,700,45–0,600,025 / 0,035 / 0,055
65–800,040–0,0500,70–0,850,60–0,750,025 / 0,040 / 0,070
80–1000,045–0,0600,75–1,00,70–0,900,035 / 0,050 / 0,080
100–1200,050–0,0700,80–1,20,70–1,10,050 / 0,065 / 0,100
140–1600,075–0,1001,3–1,71,2–1,60,055 / 0,090 / 0,130
180–2000,090–0,1301,5–2,21,4–2,00,070 / 0,100 / 0,160
280–3150,130–0,1902,2–3,22,0–3,00,110 / 0,150 / 0,240

Przykład: łożysko baryłkowe 22216 K (d = 80 mm, wiersz „65–80”) na tulei H316 dociąga się, aż luz zmaleje o 0,040–0,050 mm, co odpowiada przesunięciu łożyska po tulei o 0,70–0,85 mm. Jeśli łożysko ma luz C3, po montażu musi zostać co najmniej 0,040 mm luzu. Skąd się biorą grupy CN, C3 i C4, wyjaśnia poradnik luz promieniowy C3.

Jak zamontować łożysko na tulei wciąganej krok po kroku?

Montaż łożyska na tulei wciąganej H według Schaeffler HR 1 (s. 191–196):

  1. Sprawdź wał: dla tulei wystarczy tolerancja h9, ale walcowość miejsca osadzenia ma mieścić się w IT5/2 albo IT6/2 — od niej zależy dokładność biegu.
  2. Zmyj środek konserwujący z otworu stożkowego łożyska i lekko naoliw powierzchnię tulei.
  3. Zmierz luz przed montażem szczelinomierzem — w łożysku baryłkowym jednocześnie pod oboma rzędami wałeczków.
  4. Nasuń łożysko na tuleję i dokręcaj nakrętkę KM kluczem hakowym. Do ok. d = 80 mm wystarczy sama nakrętka.
  5. Co kilka obrotów nakrętki mierz luz albo przesunięcie osiowe. Zatrzymaj się w zakresie z tabeli i sprawdź, czy został najmniejszy dopuszczalny luz.
  6. Zabezpiecz nakrętkę: odegnij ząbek podkładki MB w rowek nakrętki (w dużych rozmiarach — zabezpieczenie MS).

Przy średnich łożyskach siła na nakrętce jest już duża — pomagają nakrętki ze śrubami dociskowymi, ale Schaeffler zastrzega, że ta metoda nie nadaje się do łożysk baryłkowych w wykonaniu E1. Od ok. d = 160 mm stosuje się nakrętkę hydrauliczną i metodę hydrauliczną (olej o lepkości 75 mm²/s w +20 °C); tuleje z kanałami olejowymi mają przyrostek HG (wciągane) albo H (wciskane), np. AH3160G-H. Opis pomiaru szczelinomierzem krok po kroku jest w poradniku jak zamontować łożysko baryłkowe z otworem stożkowym.

Jak zdjąć łożysko z tulei wciąganej i wciskanej?

Łożysko na tulei wciąganej H zdejmuje się tak: odgiąć zabezpieczenie, odkręcić nakrętkę o długość przesuwu z montażu, a potem zbić pierścień wewnętrzny z tulei przez tuleję lub blok udarowy — blok nie ześlizguje się jak przebijak. Łożysko na tulei wciskanej AH zdejmuje się nakrętką demontażową wkręcaną na gwint tulei: nakrętka opiera się o pierścień wewnętrzny i wyciąga tuleję spod łożyska. W dużych łożyskach (HR 1, s. 198–199) robi się to nakrętką hydrauliczną albo wtłaczając olej między powierzchnie; tuleja puszcza nagle, dlatego nakrętka ma zostać na wale. Jeśli łożysko ma wrócić do pracy, siła nigdy nie może iść przez kulki ani wałeczki.

Jak zamówić tuleję w Castomer?

Tuleje wciągane H, wciskane AH i AHX, nakrętki KM i HM oraz podkładki MB sprzedajemy w kategorii tuleje wciągane i wciskane — w sklepie jest ok. 2,6 tys. pozycji marek SKF, FAG, NKE, ZEN, UKF i innych. Jeśli nie masz pewności, którą tuleję wybrać, wyślij w zapytaniu oznaczenie łożyska i średnicę wału — Castomer sp. z o.o. dobierze tuleję, nakrętkę i podkładkę jako komplet.

Najczęstsze pytania

Kiedy stosować tuleję wciskaną AH zamiast wciąganej H?
Tuleję wciskaną AH stosuje się, gdy łożysko opiera się o odsadzenie wału albo pierścień dystansowy, a zwłaszcza przy dużych łożyskach, które trzeba łatwo zdjąć — tuleję wyciąga się spod łożyska nakrętką demontażową. Tuleja wciągana H nie potrzebuje oparcia, więc pozwala ustawić łożysko w dowolnym miejscu gładkiego wału. Pod to samo łożysko tuleja AH ma większy wał niż H, np. przy łożysku 22216 K: AH316 na wał 75 mm, H316 na wał 70 mm.
Jaka tuleja pasuje do łożyska 22216 K?
Według katalogu Schaeffler HR 1 do łożyska baryłkowego 22216 K (otwór 80 mm, stożek 1:12) pasuje tuleja wciągana H316 na wał 70 mm z nakrętką KM16 i podkładką MB16 albo tuleja wciskana AH316 na wał 75 mm. Szersze łożysko 22316 K na wale 70 mm wymaga dłuższej tulei H2316.
Czy tuleja wciągana H jest sprzedawana z nakrętką?
Tak — tuleja wciągana H w wykonaniu kompletnym składa się z tulei, nakrętki KM i podkładki zabezpieczającej MB, a w dużych rozmiarach z nakrętki HM i zabezpieczenia MS. Tuleje wciskane AH i AHX dostarcza się bez nakrętek. Nakrętki KM i podkładki MB można też kupić osobno, np. KM16 i MB16 do tulei H316.
Jak mocno dokręcić nakrętkę na tulei wciąganej?
Nakrętki na tulei nie dokręca się na moment, tylko do zmniejszenia luzu promieniowego łożyska albo do przesunięcia osiowego podanego przez producenta. Dla łożyska baryłkowego o otworze 80 mm (np. 22216 K) Schaeffler podaje zmniejszenie luzu 0,040–0,050 mm, czyli przesunięcie po tulei o 0,70–0,85 mm. Po montażu musi zostać najmniejszy dopuszczalny luz, dla C3 przy tej wielkości 0,040 mm.
Czym różni się AH2320 od AHX2320?
Obie nazwy dotyczą tulei wciskanej do łożyska o otworze 100 mm serii 23 (np. 22320 K) na wał 95 mm. Katalog Schaeffler HR 1 podaje dla tej wielkości oznaczenie AHX2320 i tak samo oznaczają ją w naszym katalogu SKF, FAG, NKE, UKF i ZEN. Przy zamówieniu podaj oznaczenie z dokumentacji maszyny albo oznaczenie łożyska i średnicę wału — dobierzemy właściwą tuleję.

Źródła danych

  • Schaeffler HR 1 „Rolling Bearings” (Schaeffler Technologies, 2014) — Fasteners and retainers: tuleje wciągane i wciskane, nakrętki, podkładki, tolerancje wału, s. 1452–1505; montaż i demontaż łożysk z otworem stożkowym, s. 191–199; zmniejszenie luzu i przesuw osiowy łożysk baryłkowych, s. 582–584; tabele łożysk z tulejami
  • Normy DIN 5415 / ISO 2982-1 (tuleje wciągane), DIN 5416 / ISO 2982-1 (tuleje wciskane), DIN 981 / ISO 2982-2 (nakrętki) — za katalogiem Schaeffler HR 1
  • Baza produktów Castomer — tuleje H, AH, AHX, nakrętki KM i podkładki MB, wymiary i liczba pozycji, stan 19.11.2026
© 2026 Castomer sp. z o.o. Wszelkie prawa zastrzeżone.